دشمنان خود و انتقام بكشند و سر بمذلت و خوارى فرو نيارند زيرا كه انتقام از كفار فرض است و جهاد كردن با ايشان واجب و لازم و اين آيه تلاوة نمود و گفت ايشان كراهت داشته باشند از آنكه نفس خود را ذليل كنند تا فساق بر ايشان جرأت نكنند و شبههء نيست در آنكه هرگاه اخذ حق خود كند بدون تعدى از حد الهى او مطيع ماموريت خواهد بود و هر مطيعى محمود است - از عطا منقولستكه مراد به اين مؤمنان بودند كه كفار ايشانرا از مكه اخراج كردند و چون حق تعالى تمكين ايشان داد بر آنها انتقام خود از آنها كشيدند و گويند كه مؤمنان بر دو صنف‌اند صنفى شيمهء ايشان عفو است و آيهء و اذا ما غضبوهم در حق ايشان است و صنفى روش ايشان انتصار است و اين آيه در حق ايشانست پس در بيان حد انتصار ميفرمايد . وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ و پاداش كردار بد سَيِّئَةٌ مِثْلُها كرداريست مثل آن بدون زياده خواه قصاص جراحة باشد يا قول قبيح و تسميهء جزا بسيئه بر سبيل ازدواج است و يا باعتبار سوء مسيئى از جزاى سيئه فَمَنْ عَفا پس هر كه درگذرد از ستمكار كه از اهل ايمان باشد و ترك انتقام نمايد از او وَ أَصْلَحَ و باصلاح آرد ميان عدو خود فَأَجْرُهُ پس مزد او فرداى قيامة عَلَى اللَّهِ بر خداست و در تبيان آورده از حضرت رسالة صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه روز قيامة منادى ندا كند كه هر كه او را بر خداى اجرتست گو برخيز و حق خود را از او بستان پس جمعى برخيزند ملائكه بايشان گويند شما را بر خدا چه اجر است ايشان گويند ما جماعتى ايم كه عفو كرده‌ايم از كسانى كه ظلم كردندى بما پس بايشان گويند ادخلوا الجنة به غير حساب داخل شويد در بهشت بدون حساب اعمال إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ بدرستى كه خداى دوست نميدارد ستمكاران را يعنى كسانى كه ابتدا بستم كنند و در انتقام از حد در گذرند . وَ لَمَنِ انْتَصَرَ و هر آينه هر كه كينه كشد از ستمكار بَعْدَ ظُلْمِهِ پس از ستم كردن او به آن منتصر فَأُولئِكَ پس آنگروه منتصر پس از ظلم كردن ظالم بر ايشان ما عَلَيْهِمْ نيست بر ايشان مِنْ سَبِيلٍ از هيچ راهى بمعاتبه و معاقبه يا ايشان را گناهى نيست در انتصار . إِنَّمَا السَّبِيلُ جز اين نيست كه راه عتاب عقاب عَلَى الَّذِينَ بر كسانيست كه يَظْلِمُونَ النَّاسَ ستم كنند بر مردمان ابتداء وَ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ و افزونى جويند در زمين و از حد درگذرند بِغَيْرِ الْحَقِّ بدون حقى و حجتى بلكه بجهة تكبر و فساد أُولئِكَ آن گروه موصوف بظلم و بغى لَهُمْ مر ايشانراست عَذابٌ أَلِيمٌ عذابى دردناك كه عذاب دوزخ است . وَ لَمَنْ صَبَرَ و هر كه شكيبائى ورزد و تحمل كند بر آزار ظلمه وَ غَفَرَ و درگذرد از مظالم ايشان و